Ynghylch Grug a Chaerau

Mae’r Cynllun Partneriaeth Tirlun Grug a Chaerau yn gobeithio gwella dealltwriaeth a chynyddu ymwybyddiaeth, datblygu hygyrchedd gwell a dylanwadu ar reolaeth treftadaeth hanesyddol a naturiol arbennig Bryniau Clwyd a Mynydd Llantysilio.

Y bwriad yw datblygu ffordd strategol o adfer a chynnal treftadaeth hanesyddol a naturiol yr ucheldir fel tirlun cynaliadwy drwy;

• gadw ac adfer treftadaeth y gweundir grug a’r caerau gan arddangos amaethyddiaeth gynaliadwy mewn cytgord gyda thirlun o werth hanesyddol a bioamrywiaeth pwysig;

• ail gysylltu pobl gyda threftadaeth yr ucheldir a chynyddu’u mwyniant ohono trwy addysg, dehongli, digwyddiadau a mentrau datblygu cynulleidfa;

• cynyddu’n dealltwriaeth o dreftadaeth caerau a gweundir a fydd yn sail ar gyfer eu rheoli yn y dyfodol, prosiectau adfer a dehongli.

Beth fydd y prosiect yn ei olygu?

Ein Treftadaeth Gaerog

Mae’r chwe chaer Pen y Cloddiau, Moel Arthur, Moel y Gaer (Llanbedr), Moel Fenlli, Moel y Gaer (Llantysilio) a Chaer Drewyn yn enghraifft ysblennydd o dirlun hanesyddol Bryniau Clwyd a Mynydd Llantysilio. Anela’r Cynllun Partneriaeth Tirlun Grug a Chaerau at ddatblygu rhaglen astudiaeth gymunedol o safleoedd y caerau a fyddai’n cynyddu’n enfawr ein dealltwriaeth o’r henebion pwysig yma. Amlygwyd y posibilrwydd o ddysgu rhagor ynghylch y caerau gan arolygon diweddar a ddarganfu dros 90 o safleoedd gyda sylfaeni cytiau na wyddai neb amdanynt cyn hynny.

Byddai’n Rhaglen Treftadaeth y Caerau hefyd yn datblygu ffordd strategol o reoli gwaith positif ar gyfer cynnal gwaith i adfer safleoedd y caerau a lleihau difrod a achosir gan erydiad. Byddai’r gwaith yn cynnwys adfer llwybrau troed sydd wedi’u difrodi, ail gyfeirio rhai llwybrau rhag difrodi ymhellach nodweddion archeolegol pwysig a gweithredu i rwystro defnydd anghyfreithlon o’r ucheldir gan gerbydau oddi ar y ffordd sydd hefyd yn peri difrod i’r caerau.

Ein Treftadaeth y Gweundir

Mae’r gweundir grug yn gynefin bywyd gwyllt gwerthfawr iawn sy’n cael ei ystyried o werth rhanbarthol, cenedlaethol a rhyngwladol. Mae’r Cynllun Partneriaeth Tirlun Grug a Chaerau yn anelu at adfer cyflwr y gweundir trwy reoli grug a rhedyn. Y nod yw hyrwyddo ardaloedd o Dir Comin yn enwedig er mwyn cymryd rhan mewn cytundebau rheoli a chynllunio amaeth-amgylcheddol a fyddai’n cynnig cymorth ariannol er mwyn rheoli’r gweundir mewn ffordd bositif yn y tymor hir. Mae’r prosiect hefyd yn anelu at ddatblygu rhaglen hyfforddi ar gyfer rheoli gweundir drwy hwsmonaeth draddodiadol ar mewn partneriaeth â Choleg Llysfasi. Sefydlir menter gwarchodaeth y gweundir a phrosiect ar gyfer rheoli'r perygl o dân, gyda’r bwriad o ddefnyddio dulliau rhagweithiol a fydd yn arwain at wneud y difrod lleiaf posibl i’r cynefin yn y dyfodol.

Deall Ein Hucheldir

Bob blwyddyn mae mwy na hanner miliwn o bobl yn ymweld â’r Ardal Partneriaeth Tirlun Grug a Chaerau, llawer heb unrhyw syniad o arwyddocâd treftadaeth naturiol a hanesyddol pen eu taith. Bydd y Cynllun Partneriaeth Tirlun Grug a Chaerau yn sefydlu ystod eang o brosiectau dehongli arloesol o arddangosfeydd, llwybrau anghysbell, adnoddau addysgol a chyhoeddiadau gwybodaeth. Drwy gynyddu cyfranogaeth y cyhoedd mewn rheoli treftadaeth, cynyddir y ddealltwriaeth o werth yr ardaloedd arbennig yma.

Adeiladwyd yr aneddiadau caerog ar ben y bryniau er mwyn manteisio ar safleoedd hawdd eu hamddiffyn, sy’n golygu fod y mannau hyn yn dal yn bur anhygyrch. Mae dod â chymeriad treftadaeth yr ucheldir i’r cymunedau lleol yn amcan craidd y Cynllun Partneriaeth Tirlun Grug a Chaerau, gan wneud treftadaeth arbennig yr ardal yn hygyrch i’r rhai na fyddai fel arall yn gallu mwynhau’r safleoedd hynny.

Gwella Mynediad i Bawb

Bydd pedwaredd raglen graidd o dan y Cynllun Partneriaeth Tirlun Grug a Chaerau yn gwella mynediad corfforol i dreftadaeth yr ucheldir. Bydd y Rhaglen Mynediad yn cynnwys gwella’r llwybrau troed, sefydlu llwybrau treftadaeth, datblygu rhwydwaith cludiant cyhoeddus yn ogystal â chynnal rhaglen o ddigwyddiadau. Anela’r Rhaglen hefyd at sybsideiddio cost cludiant i Ardal y Prosiect ac o ardaloedd dan anfantais ar gyfer ddibenion addysgol. Bydd y Rhaglen Gwella Mynediad i Bawb wedi’i chysylltu’n agos â’r Rhaglen Deall Ein Hucheldir.

Pa wahaniaeth wnaiff y prosiect?

• Daw â 6 safle gaerog o dan reolaeth bositif.
• Daw â 1,500ha o weundir yr ucheldir o dan reolaeth cydlynedig.
• Uwchraddir 400m o rwydwaith llwybrau troed er mwyn darparu mynediad gwell i bawb.
• Gwella cludiant cyhoeddus a chynyddu nifer y bobl sy’n defnyddio’r gwasanaeth.
• Darparu cyfleoedd newydd i bobl o bob cefndir fwynhau treftadaeth yr ucheldir.
• Darparu cyfleoedd hyfforddi er mwyn i bobl allu cymryd rhan mewn rheoli gweundir y grug ac mewn ymchwil archeolegol.